Sankcja kredytu darmowego (SKD) to uprawnienie z art. 45 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Jeśli kredytodawca naruszył wskazane w tym przepisie obowiązki, konsument po złożeniu pisemnego oświadczenia zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy. Poniżej: co mówią przepisy, jak napisać oświadczenie, jakie są terminy i co z orzecznictwem oraz zmianami w prawie.
Kiedy można skorzystać z sankcji kredytu darmowego
Art. 45 ust. 1 wskazuje naruszenia, które otwierają drogę do SKD: art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1–8, 10, 11 i 14–17, art. 31–33, art. 33a oraz art. 36a–36c ustawy. Mówiąc ogólnie, chodzi o wymogi dotyczące formy i treści umowy oraz niektórych kosztów kredytu. Ustawa obejmuje co do zasady kredyty konsumenckie do 255 550 zł.
Skutki sankcji określa art. 45:
- konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu, w terminie i w sposób ustalony w umowie (ust. 1);
- jeśli umowa nie określa zasad i terminów spłaty, spłata następuje w równych ratach płatnych co miesiąc od dnia zawarcia umowy (ust. 2);
- jeśli umowa nie przewiduje terminu spłaty, jest to pięć lat dla kredytów do 80 000 zł albo dziesięć lat dla kredytów powyżej 80 000 zł (ust. 3);
- konsument ponosi przewidziane w umowie koszty ustanowienia zabezpieczenia (ust. 4).
Termin i oświadczenie do banku
Zgodnie z art. 45 ust. 5 uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Sporne jest, jak rozumieć „wykonanie umowy”: Sąd Najwyższy w sprawie III CZP 15/25 otrzymał pytanie, czy rok liczy się od wykonania umowy przez kredytodawcę, czy przez obie strony. Postanowieniem z 30 lipca 2025 r. SN zawiesił to postępowanie do czasu rozstrzygnięć TSUE w trzech polskich sprawach (C-566/24, C-744/24 i C-831/24). Ze względu na tę niepewność termin warto liczyć ostrożnie.
Oświadczenie musi być pisemne (art. 45 ust. 1) i doręczone kredytodawcy tak, by mógł się z nim zapoznać. Warto je wysłać w sposób, który pozwala udowodnić doręczenie. Dobrze, gdy zawiera:
- dane kredytobiorcy i kredytodawcy oraz numer i datę umowy;
- wyraźne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego na podstawie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim;
- wskazanie naruszeń, np. konkretnych postanowień umowy lub brakujących elementów;
- prośbę o rozliczenie umowy i podpis.
Przykładowe sformułowanie: „Oświadczam, że na podstawie art. 45 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim korzystam z sankcji kredytu darmowego w odniesieniu do umowy nr … z dnia …”.
Orzecznictwo: TSUE i Sąd Najwyższy
- TSUE, C-472/23 (13 lutego 2025 r.) – według komunikatu Rzecznika Finansowego Trybunał uznał, że wskazanie w umowie RRSO zawyżonej z powodu uznania niektórych warunków za nieuczciwe nie stanowi samo w sobie naruszenia obowiązku informacyjnego. Według omówienia na prawo.pl sankcja podlega ocenie proporcjonalności, a sąd krajowy bada, czy naruszenie mogło wpłynąć na ocenę przez konsumenta zakresu zobowiązania.
- TSUE, C-744/24, Bank Polska Kasa Opieki (23 kwietnia 2026 r.) – według Rzecznika Finansowego odsetki mogą dotyczyć wyłącznie kwot udostępnionych konsumentowi, nie kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu.
- SN, II CSKP 89/26 (8 lipca 2026 r.) – wyrok kasatoryjny w indywidualnej sprawie. Według omówienia na prawo.pl SN wskazał m.in., że koszty kredytu nie mogą podlegać oprocentowaniu oraz że do zastosowania sankcji wystarczy stwierdzenie jednego naruszenia przepisów ustawy.
Wyrok w konkretnej sprawie nie przesądza wyniku innej, bo sądy oceniają umowę i okoliczności indywidualnie.
Projekt CCD2 wycofany: co to znaczy dla SKD
Rządowy projekt ustawy o kredycie konsumenckim (UC82), wdrażający dyrektywę CCD2, zakładał m.in. zastąpienie jednolitej sankcji stopniowaną odpowiedzialnością kredytodawcy. Projekt wycofano z prac rządu w maju 2026 r. po decyzji Prezesa Rady Ministrów z 18 maja 2026 r. o cofnięciu upoważnienia Prezesa UOKiK do prowadzenia prac legislacyjnych. Maciej Berek zapowiedział rozpoczęcie prac od nowa, a minister sprawiedliwości Waldemar Żurek 2 czerwca 2026 r. mówił, że ustawa o sankcji kredytu darmowego jest niezbędna.
W praktyce do wejścia w życie nowych przepisów podstawą pozostaje art. 45 w dotychczasowym brzmieniu. O samej dyrektywie piszemy w artykule Kredyt konsumencki i BNPL: co zmienia dyrektywa CCD2.
Co zrobić dalej
Zacznij od sprawdzenia umowy, harmonogramu spłat i dat, a szczegółowy opis kroków znajdziesz w poradniku Sankcja kredytu darmowego.
Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacji ogólnej i nie stanowi porady prawnej.