Z raportu Banku Pekao o sukcesji w polskich firmach rodzinnych (maj 2024 r.) wynika, że 85% potencjalnych sukcesorów nie chce w przyszłości zarządzać firmą rodzinną, podczas gdy około 80% nestorów chciałoby, aby ich sukcesorzy kierowali firmą, a 60% z nich uważa, że dzieci nie mają jeszcze do tego wystarczających kompetencji. To rozbieżność oczekiwań, która w wielu rodzinach prowadzi do pytania, co zrobić z firmą w przyszłości.
Fundacja rodzinna, funkcjonująca w polskim prawie od 22 maja 2023 roku, jest jednym z narzędzi sukcesji — pozwala oddzielić własność firmy od jej bieżącego zarządzania i zabezpieczyć majątek przed rozdrobnieniem między spadkobierców.
Czym właściwie jest fundacja rodzinna
To osoba prawna, która przejmuje majątek firmowy (np. udziały w spółce) i zarządza nim zgodnie z wolą fundatora zapisaną w statucie, wypłacając świadczenia wskazanym beneficjentom — najczęściej członkom rodziny. Fundacja nie "dziedziczy" majątku w rozumieniu prawa spadkowego — ona go po prostu posiada, według reguł, które fundator ustala raz w statucie i które mogą obowiązywać przez pokolenia.
Krok po kroku: co jest potrzebne, żeby ją założyć
Sam proces składa się z kilku elementów, z których każdy wymaga innej decyzji:
- Fundusz założycielski — ustawowe minimum to 100 000 zł.
- Statut — dokument określający m.in. beneficjentów, zasady wypłat, organy fundacji (zarząd, rada nadzorcza, zgromadzenie beneficjentów) i co dzieje się z majątkiem w razie sporów rodzinnych. Ustawa wymienia obowiązkowe elementy statutu — to najważniejszy i najbardziej czasochłonny etap całego procesu.
- Wniesienie majątku — zwolnione z CIT i PCC w momencie wnoszenia.
- Rejestracja — obecnie wyłącznie przez jeden sąd, w Piotrkowie Trybunalskim, co przekłada się na długi czas oczekiwania.
Ile trzeba czekać na rejestrację
To pytanie, które pada najczęściej. Według danych sądu w Piotrkowie Trybunalskim, cytowanych w styczniu 2026 roku przez XYZ.pl, na 31 grudnia 2025 roku zarejestrowano 3140 fundacji rodzinnych, a 2434 wnioski czekały na rozpatrzenie. Łącznie to ponad 5,5 tys. wniosków od początku obowiązywania przepisów (maj 2023 r.) — to liczby narastające, a nie roczne. Średni czas oczekiwania na rozpatrzenie wniosku sąd określił na około 14 miesięcy.
Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi prace nad włączeniem fundacji rodzinnych do KRS, ale na dziś nie ma uchwalonych przepisów w tej sprawie, więc nie należy na nich polegać przy planowaniu terminów. Od 29 lipca 2026 roku zmieniły się natomiast zasady dostępu do rejestru: podstawowe dane fundacji są dostępne online na stronie sądu, a wnioski o odpisy i zaświadczenia można składać e-mailem. Rejestr nadal prowadzi jeden sąd, w Piotrkowie Trybunalskim.
Ile to kosztuje podatkowo
Wniesienie majątku do fundacji jest neutralne podatkowo (brak CIT i PCC). Sama fundacja płaci 15% CIT od wypłacanych świadczeń — dopiero w momencie wypłaty, nie od bieżących zysków z działalności mieszczącej się w dozwolonym katalogu. Beneficjenci płacą PIT według stawki zależnej od pokrewieństwa z fundatorem: 0% dla tzw. grupy zerowej (fundator, małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha), 10% dla dalszej rodziny, 15% dla pozostałych osób.
Czego fundacja nie może robić bez kary
Ustawa dopuszcza działalność gospodarczą fundacji tylko w ramach zamkniętego katalogu (art. 5): zbywanie mienia, najem i dzierżawa, udział w spółkach i funduszach, obrót papierami wartościowymi, udzielanie pożyczek spółkom i beneficjentom, obrót walutami, przetwórstwo rolne w zakresie nieprzemysłowym oraz gospodarka leśna (te dwie ostatnie tylko przy posiadaniu gospodarstwa rolnego). Działalność wykraczająca poza ten katalog skutkuje stawką karną 25% CIT (art. 24r ustawy o CIT) — to pułapka, o której warto pamiętać przy planowaniu.
Dla kogo to się naprawdę opłaca
Fundacja rodzinna ma sens przede wszystkim tam, gdzie w grę wchodzi realne ryzyko rozdrobnienia firmy między kilku spadkobierców o różnych priorytetach, ochrona majątku dla osób niepełnoletnich lub niepełnosprawnych, albo po prostu chęć ustalenia jasnych, przewidywalnych zasad na dekady naprzód — a nie tylko na czas życia obecnego właściciela.
Jeśli zastanawiasz się, czy Twoja firma się do tego kwalifikuje i jak w praktyce zbudować statut krok po kroku (łącznie z gotowym szkieletem wszystkich wymaganych elementów), przygotowaliśmy dwa materiały, które prowadzą przez cały proces: ebook Fundacja rodzinna oraz rozbudowany Warsztat sukcesji rodzinnej z warsztatem decyzyjnym i pełnym szkieletem statutu do wypełnienia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Źródła: raport Banku Pekao "Od założyciela do następcy" (maj 2024); ustawa z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej; dane sądu rejestrowego w Piotrkowie Trybunalskim cytowane przez XYZ.pl (14.01.2026); Prawo.pl (zmiany w rejestrze od 29.07.2026, prace MS nad KRS).